Op 22 maart 2010 heeft marine bioloog Arjan Gittenberger een presentatie gegeven over het onderwaterleven in Nederland en daarbuiten. Arjan vertelde over onderzoeken die hij heeft gedaan. Zo heeft hij met andere biologen inventarisaties gedaan van leven op stukken van vooraf geselecteerde riffen. Daarbij worden dan alle dieren geteld en onbekende dieren verzameld, ingepakt en naar Nederland gestuurd voor verder onderzoek en beschrijvingen.

Daarbij worden nieuwe soorten dan ontleed en beschreven. Bij het ondleden komen dan soms weer nieuwe soorten van dieren boven water die dan ook weer gecategoriseerd en beschreven worden. Zo heeft Arjan tijdens de tochten een aantal garnaaltjes ontdekt die ieder in symbiose leven met die ene soort zakpijp.

Onderzoek naar onderwater levenin Zeeland die voor project Anemoon de afgelopen decenia door vrijwilligers is uitgevoerd, toont een verandering in leven. Zo heeft sinds de hele koude winter van 1985-1986 de Druipzakpijp flink aan terrein gewonnen. Die winter zijn veel soorten van zijn natuurlijke vijand zo afgenomen dat daar de oorzaak van de explosieve groei aan gekoppeld lijkt. De Druipzakpijp overwoekert en verstikt veel leven onder water.

Ook door menselijk handelen (vaak onbedoeld) is veel veranderd onder water. Zo wordt de "gewone" Oester in de Zeeuwse wateren niet veel meer gezien. Deze soort is door de Japanse Oester verstoten. Zowel visserij als door balast (water inclusief planten en dieren uit andere gebieden) hebben geholpen bij het vananderen van het onderwaterleven in o.a. Nederlandse wateren.

Mij viel op dat ik nogal wat keren "Japanse" soorten voorbij hoorde komen die nu hier welig tieren. Kwallen, Krabben, Oesters en andere soorten.

Arjan vertelde over "soort herkenning" dat soms herkenninstekens - specifiek voor een soort - alleen onder water zichtbaar zijn. Zo heeft de Groene Donderpad uitsteekseltjes bij zijn mondhoeken, die boven water heel snel en definitief verdwijnen. Op tekeningen (meestal in laboratoria gemaakt) is dat kenmerk doorgaans niet te vinden.

Zoals bekend worden in de Oosterschelde de dijken onderwater verzwaard/verstekt met staalslakken. Het uitlogen van die slakken (restproduct van staal  productie) kan 15 tot 20 jaar aanhouden. Arjan vertelde dat het millieu effect van het project in totaal veel zwaarder was uitgevallen wanneer er alleen voor breuksteen was gekozen. Het uit Scandinavie ophalen van de honderden scheepsladingen breuksteen zou op meerdere gebieden veel zwaarder zijn uitgevallen. En ook dan was onder water alles vernield bij het storten.

Bij de Zeelandbrug is na het storten van de Staalslakken "het grootste kunstmatige rif ter wereld" gemaakt. In totaal een paar honderd meter lang, aan de westkant van de brug. Dit is gedaan door Rijkswaterstaat en Arjan is er als bioloog bij betrokken geweest. Er zijn verschillende dijken, kruizen en andere objecten gebouwd. Doel van de verschillende vormen is om te bestuderen wat de effecten zijn op het onderwaterleven. De dijken zijn ca 1,5 m hoog, een meter of 4 breed en meer dan 70 meter lang. De kruizen (een stuk of 4) zijn ca 25 meter lang (diagonaal). Er wordt al weer wat leven gesignaleerd maar door de totale vernieuwing kan het zijn dat ineens een bepaalde soort erg dominant worden. Hoe zich dat ontwikkelt, dat zullen we al duikend moeten gaan zien. Wanneer gaan we?

Eric-Jan.